Wat is hormoontherapie?
Hormoontherapie (HT) — vroeger bekend als hormoonvervangingstherapie (HVT) — is een behandeling waarbij hormonen, voornamelijk oestrogeen en soms ook progestageen, worden voorgeschreven om de dalende hormoonproductie van de eierstokken tijdens de menopauze op te vangen. Het is geen nieuwe behandeling: ze wordt al decennia bestudeerd, en het wetenschappelijk bewijs ervoor is de afgelopen jaren aanzienlijk sterker geworden, mede door het rechtzetten van een misinterpretatie uit de vroege jaren 2000 die onterechte bezorgdheid heeft veroorzaakt.
Hormoontherapie is effectief tegen de meest belastende menopauze-symptomen: opvliegers en nachtelijk zweten, vaginale droogheid, slaapproblemen en stemmingswisselingen. Voor vrouwen met hinderlijke klachten is het doorgaans de eerste behandelkeuze.
Wat zegt het onderzoek?
Effectiviteit
Het bewijs voor de werkzaamheid van hormoontherapie is robuust. Meerdere grote meta-analyses bevestigen dat HT de meest effectieve beschikbare behandeling is voor vasomotorische symptomen — de opvliegers en nachtelijk zweten die de meerderheid van de vrouwen tijdens de menopauzeovergang treft. Een systematische review uit 2023 gepubliceerd in het New England Journal of Medicine toonde aan dat HT de frequentie van opvliegers met circa 75% vermindert ten opzichte van placebo. Naast vasomotorische symptomen verbetert HT ook betrouwbaar de slaapkwaliteit, vaginale droogheid, stemming en algehele kwaliteit van leven.
Veiligheid
Het veiligheidsaspect vereist nuance — en het is precies hier dat decennia van misinterpretatie bij veel vrouwen onnodig angst hebben gezaaid.
Borstkankerrisico is de meest besproken bezorgdheid. Het huidige bewijs maakt een duidelijk onderscheid tussen behandeltypes. Oestrogeen alleen — gebruikt door vrouwen zonder baarmoeder — leidt bij gebruik tot vijf jaar niet tot een significant verhoogd borstkankerrisico. Gecombineerde HT, bestaande uit oestrogeen en progestageen, gaat gepaard met een licht verhoogd risico, maar de omvang ervan is bescheiden: vergelijkbaar met het risico van dagelijks één glas alcohol drinken of met licht overgewicht. Het gebruikte type progestageen speelt ook een rol: microgeïoniseerd progesteron lijkt een gunstiger risicoprofiel te hebben dan synthetische progestagenen.
Leeftijd en het moment van starten zijn bepalende factoren. Onderzoek toont consistent aan dat HT gestart binnen tien jaar na de menopauze, of vóór het 60e levensjaar, de beste verhouding tussen voordelen en risico's biedt. Zowel de Menopause Society (VS) als de British Menopause Society concluderen eensluidend: voor gezonde vrouwen jonger dan 60 jaar of binnen tien jaar na de menopauze wegen de voordelen van HT op tegen de risico's.
Aanbeveling van artsenorganisaties
De internationale consensus is inmiddels duidelijk. Zowel de NICE-richtlijn (VK) als de Menopause Society (VS) stellen dat hormoontherapie voor de meerderheid van de gezonde vrouwen met symptomatische menopauze een veilige en effectieve behandeloptie is. De oude angst die voortkwam uit studies die zijn herzien of onjuist geïnterpreteerd, mag de klinische besluitvorming niet langer domineren.
Conclusie
Hormoontherapie is veilig en effectief voor de meerderheid van vrouwen met hinderlijke menopauze-symptomen. De beslissing is persoonlijk en moet worden genomen in overleg met een arts die de individuele situatie, medische voorgeschiedenis en voorkeuren beoordeelt. Het doel van dit artikel is niet te overtuigen — het is ervoor zorgen dat de beslissing gebaseerd is op actueel bewijs, niet op verouderde vrees.